Uitputting van natuurlijke hulpbronnen

De ecosystemen op aarde leveren de mensheid diensten. Het zijn onze natuurlijke hulpbronnen. Hun voorraad is echter niet oneindig.

Bij diensten in de vorm van concrete producten kan men zich de eindigheid ervan voorstellen. Gekapt bos levert geen hout meer, leeggeviste zeeën geen vis. De eindigheid van andere ecosysteemdiensten is minder goed voorstelbaar. Wetlands die ons drinkwater zuiveren bijvoorbeeld, of bossen die het klimaat reguleren. Deze diensten worden veelal opgevat als vanzelfsprekend, kosteloos en oneindig. Om voor die diensten te betalen, komt niet in de mens op.

Toename van problemen
Volgens het gezaghebbende Millennium Ecosystem Assessment (MA) van de Verenigde Naties is 60% van de ecosysteemdiensten gedegradeerd. De mensheid gebruikt 40-50% van al het zoetwater op aarde en 25% van het totale landoppervlak is in gebruik als landbouwgrond. Onduurzame landbouwmethoden zijn de hoofdoorzaak van bodemerosie. In de laatste twintig jaar is 35% van de mangrovebossen verdwenen, en 20% van de koraalriffen. Menselijke activiteiten op aarde zijn er de oorzaak van dat het uitsterven van plant- en diersoorten honderd- tot duizendmaal sneller gaat dan onder vergelijkbare omstandigheden zónder de mens het geval zou zijn geweest. Deze veranderingen hebben gevolgen voor de beschikbaarheid van ecosysteemdiensten. Als het gebruik hiervan niet verduurzaamt, moeten we de komende jaren rekening houden met een toename van problemen als voedsel- en waterschaarste, overstromingen en bodemerosie.

Gemeenschappelijke verantwoordelijkheid
Bij het gebruik van ecosysteemdiensten treedt vaak de Tragedy of the Commons op: als er sprake is van gemeenschappelijk gebruik van een vrij te gebruiken en schijnbaar ongelimiteerd aanwezig product waarvoor geen duurzaamheidsregels gelden, zal dit product uitgeput raken. Een schuldige is in dergelijke gevallen niet aanwijsbaar. Zo’n tragedie kan slechts worden afgewend door gemeenschappelijk de verantwoordelijkheid te dragen. Om verdere degradatie van ecosysteemdiensten te voorkomen en om een duurzame exploitatie van hulpbronnen te bereiken, is het nemen van gemeenschappelijke verantwoordelijkheid noodzakelijk. De overheid kan normatieve kaders stellen, maar ook andere stakeholders als bedrijven en consumenten kunnen hieraan bijdragen. Het kan noodzakelijk zijn om een ecosysteemdienst een economische waarde toe te kennen. De dienst is daardoor eenvoudiger te vermarkten, aangezien het voordeel ervan expliciet is. De staat New York kan dienen als voorbeeld hoe duurzame exploitatie te stimuleren. Het stadsbestuur van New York City moest een besluit nemen om de toekomstige watervoorziening van de stad veilig te stellen. Men kon een nieuwe dure waterzuiveringsinstallatie bouwen óf het bosgebied bovenstrooms beter beschermen. Men koos voor het laatste en was daarmee uiteindelijk goedkoper uit. De investering in het beschermen van het bos dat regenwater opvangt, vasthoudt en filtert, garandeert de duurzame drinkwatervoorziening van New York City.

Wat doet IUCN NL?
De gevolgen van de Nederlandse economie op de ecosysteemdiensten overstijgen de landsgrenzen. De afdeling Ecologie & Economie van IUCN NL brengt deze gevolgen in kaart en probeert bedrijven en beleidmakers bewust te maken van de gevolgen van bepaalde keuzen in landgebruik. IUCN NL maakt bijvoorbeeld via veelvoorkomende landconversiescenario’s inzichtelijk hoe het aanbod van ecosysteemdiensten verandert. IUCN NL voert verder het secretariaat van het Guiana Shield Initiative (GSI): een ambitieus regionaal plan in het biodiversiteitsrijke Guiana Shield in Venezuela, Colombia, de Guyana’s, Suriname en Noord-Brazilië. Doel van dit plan is het initiëren van een mechanisme van duurzame financiering voor natuurbeheer, namelijk: betalen voor ecosysteemdiensten. IUCN NL probeert ook andere langdurige financieringsstructuren van de grond te krijgen. Voor de natuurbescherming is structurele financiering van projecten noodzakelijk. De afhankelijkheid van donoren vermindert daardoor, en het behoud van biodiversiteit over een langere periode is gegarandeerd. Om een dergelijke financiering te realiseren is bedrijfsmatiger denken onontbeerlijk. IUCN NL faciliteert hierin door wetenschappelijke en praktische kennis en informatie te verzamelen en te verspreiden.

• De Millennium Ecosystem Assessment
• De Millennium Ecosystem Assessment voor leken
• Online Database: Biodiversity Economics
• Nature Valuation and Financing Network
• Guiana Shield Initiative
• Taakgroep: The Economics of Ecosystems and Biodiversity (TEEB)
• Rapport: 'Dealing with energy needs in humanitarian crisis response operations'